Πύλη Σαμπιονάρα: η «πύλη της άμμου»

Ο Προμαχώνας Σαμπιονάρα, μαζί με τον αντικρινό του Προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα, αποτελεί την «αχίλλειο πτέρνα» του τείχους. Οι αδυναμίες τους βοηθούν τους Τούρκους να καταλάβουν τον Χάνδακα, μετά από 21 χρόνια πολιορκίας. Οι Βενετοί αρχικά τον ονομάζουν μικρό Μαρτινέγκο, από το όνομα του διοικητή Τζερολάμο Μαρτινέγκο, έπειτα επικρατεί η ονομασία Σαμπιονάρα λόγω του ότι έχει θεμελιωθεί επάνω στην αμμώδη παραλία (η άμμος στα ιταλικά ονομάζεται sabbia). Στον Προμαχώνα Σαμπιονάρα ανοίγεται η μία από τις τρεις πύλες του θαλάσσιου μετώπου – η δεύτερη βρίσκεται στον Προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα και η τρίτη στον κόλπο του Δερματά. Η πύλη Σαμπιονάρα ολοκληρώνεται το 1603 και έχει, όπως όλες οι πύλες του παράκτιου τείχους, μικρότερες διαστάσεις, λιτότερη αρχιτεκτονική διάρθρωση και απλούστερα μορφολογικά στοιχεία από τις κύριες πύλες. Η έξοδός της διαμορφώνεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Κορτίνα ντέι Κονσιλιέρι (των Συμβούλων), κάτω από το βορειοδυτικό άκρο του προμαχώνα, και έχει πλάτος 2,10 μ. Μια θολοσκεπής διάβαση, με έντονη ανωφερική κλίση, οδηγεί στο ισόπεδο της κορτίνα όπου ανοίγεται το θύρωμα της εισόδου. Ο Προμαχώνας Σαμπιονάρα ανακατασκευάζεται από τους Τούρκους και η πύλη του παραμένει για αιώνες στην υπηρεσία της πόλης. Έπειτα, καλύπτεται σε μεγάλο μέρος από τις επιχωματώσεις για την κατασκευή του εμπορικού λιμανιού και από νεότερα κτίσματα. Η είσοδός της από την πλευρά της πόλης αποκαλύφθηκε πρόσφατα, με αποτέλεσμα να δει ξανά το φως του ήλιου η κομψή αετωματική της πρόσοψη, η οποία είναι φτιαγμένη κατά τα πρότυπα της Πύλης του Αγίου Γεωργίου. Ακέραιη διατηρείται και η λιττή έξοδός της προς τη θάλασσα. Όσο για τον Προμαχώνα Σαμπιονάρα, στα νεότερα χρόνια απέκτησε και μία πρακτική χρήση: στο επίπεδο τμήμα του φιλοξενείται ένα κτήριο του 1930, η πρώην «Εμπορική Σχολή Ηρακλείου», που σήμερα στεγάζει το 6ο Γυμνάσιο Ηρακλείου.