Πύλη Δερματά: η πύλη που δεν στοίχισε πολλά

Στο παράκτιο μέτωπο της οχύρωσης, ανάμεσα στους Προμαχώνες Αγίου Ανδρέα και Σαμπιονάρα, ανοίγεται η πύλη που οδηγεί στον αμμώδη κόλπο του Δερματά. Εκτός από Πύλη Δερματά, γιατί γειτονεύει με τα δερματάδικα του Χάνδακα, ονομάζεται και Giudecca ή Judaica ή Εβραϊκή, αφού, κοντά της, στο βορειοδυτικό τμήμα της οχυρωμένης περιοχής, εκτείνεται η εβραϊκή συνοικία. Η Πύλη Δερματά ολοκληρώνεται το διάστημα 1590-1595, και κοστίζει ελάχιστα: μόνο100 zecchini (χρυσό βενετσιάνικο νόμισμα). Κι αυτό γιατί οι Βενετοί χρησιμοποιούν πέτρες προερχόμενες από κατεδαφισμένα σπίτια, ενώ για την οικοδόμηση επιφορτίζουν αγγάρικους, χωρικούς δηλαδή που εκτελούν καταναγκαστική εργασία. Παρά τον χαμηλό προϋπολογισμό, η κατασκευή της Πύλης Δερματά είναι επιμελημένη. Το θύρωμα της εισόδου της, από την πλευρά της θάλασσας, είναι απλό, η όψη της ωστόσο προς το εσωτερικό της πόλης έχει μνημειακή μορφή. Το ψηλό, καμαρωτό κεντρικό της θύρωμα το επιστέφει αέτωμα, στο κέντρο του οποίου υπάρχει εντοιχισμένη ανάγλυφη πλάκα με τον φτερωτό λέοντα του Αγίου Μάρκου. Η αρχιτεκτονική σύνθεση θυμίζει, αμυδρά έστω, την επιβλητική Πύλη του Ιησού. Σχεδιαστικά, η Πύλη Δερματά διαφέρει από τις υπόλοιπες παράκτιες πύλες. Απαρτίζεται από τρία επιμέρους τμήματα: την κεντρική θολοσκέπαστη διάβαση και δύο παράπλευρους, παραληλόγραμμους χώρους. Οι τελευταίοι δεν επικοινωνούν με την πόλη αλλά μόνο με την κεντρική διάβαση, μέσω δύο μεγάλων τοξοτών ανοιγμάτων. Τα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτά που αλλάζουν ολόκληρη την πόλη, αποδεικνύονται καταλυτικά και για την Πύλη Δερματά. Η μνημειώδης της πρόσοψη, καθώς και ολόκληρο το νότιο τμήμα της, κατεδαφίζονται. Τη θέση τους παίρνει η σημερινή οδός Σκορδυλών. Το υπόλοιπο τμήμα της πύλης επεκτάθηκε προς τη θάλασσα, και επιχώθηκε, για να διευκολύνει τη διαπλάτυνση του παραθαλάσσιου δρόμου.