Πύλη Αγίου Ανδρέα: η «Πύλη της Εφόδου»

Τα τελευταία χρόνια της πολιορκίας του βενετοκρατούμενου Χάνδακα, το παράκτιο τείχος, η πιο αδύναμη πλευρά της οχύρωσης, βάλλεται άγρια από τους Τούρκους. Έξω και γύρω από τον Προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα (ή Αγίου Πνεύματος) κατασκευάζονται συμπληρωματικά οχυρωματικά έργα. Άδικος κόπος. Οι Οθωμανοί απαντούν ανοίγοντας μίνες και κατασκευάζοντας δύο χωμάτινους λόφους απέναντι από τους προμαχώνες Σαμπιονάρα και Αγίου Ανδρέα. Στην κορυφή τους τοποθετούν το βαρύ πυροβολικό τους και χτυπούν το λιμάνι, διαλύοντας κάθε ελπίδα ανεφοδιασμού και επικοινωνίας του φρουρίου με τη Δύση. Τον Ιανουάριο του 1669 η κατάσταση είναι τραγική. Ο Προμαχώνας του Αγίου Ανδρέα έχει ήδη καταληφθεί. Από αυτή την πλευρά, του παράκτιου τείχους, μπαίνουν μετά τη συνθηκολόγηση οι Οθωμανοί κατακτητές στην πόλη. Τον Προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα, ισοπεδωμένο σχεδόν, τον ανοικοδομούν – ο καρδιόσχημος προμαχώνας που βλέπει κανείς σήμερα, και ο ισχυρός επιπρομαχώνας του, αποτελούν δικό τους έργο. Τη στρατιωτική του παράκτια πύλη, που όπως και ο προμαχώνας οφείλει το όνομά της σε παρακείμενο ναό του Αγίου Ανδρέα, τη μετονομάζουν, δικαίως, σε «Γιουρούς Καπουσί», «Πύλη της Εφόδου». Το 1672 οικοδομούν εδώ και το Φετιχιέ Τζαμί, που σημαίνει Τζαμί της Κατάκτησης. Σε ανάμνηση των ξύλινων χαρακώμα¬των που κατασκεύασαν εσωτερικά οι Ενετοί, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αποφύγουν το αναπόφευκτο, η περιοχή ονομάζεται και «Ξύλινη ντάμπια». Στα νεότερα χρόνια, η Πύλη του Αγίου Ανδρέα «θυσιάζεται» για να δημιουργηθεί χώρος για την παραλιακή λεωφόρο της σύγχρονης πόλης. Σώζεται όμως το νότιο τμήμα της καμάρας της, για να θυμίζει την ύπαρξη και την ιστορία της πύλης.