Πύλη Παντοκράτορα: μια πύλη για όλους

Ένας μεγάλος δρόμος η Strada Larga ή Strada Imperiale ή Strada Larga di Panigra (αιώνες αργότερα θα πάρει τη θέση της η λεωφόρος Καλοκαιρινού, γνωστή και ως πλατιά Στράτα), οδηγεί στη δυτική πλευρά της ενετικής οχύρωσης, όπου ανοίγεται μία από τις κύριες πύλες της πόλης. Η Πύλη του Παντοκράτορα, όπως ονομάζεται, ή Πύλη Panigra, παρουσιάζει μία ιδιομορφία. Είναι η μόνη που χρησιμοποιείται και από πολίτες και από τον στρατό. Για να μην εμπλέκεται η κίνηση των μεν και των δε, στην πρόσοψη διαμορφώνονται δύο είσοδοι, ενώ στον εσωτερικό χώρο ένας εγκάρσιος τοίχος διαχωρίζει τις χρήσεις. Η πύλη και ο προμαχώνας της παίρνουν το όνομά τους από τη μικρή εκκλησία του Παντοκράτορα που βρίσκεται στο εσωτερικό της οχύρωσης, πολύ κοντά στην πύλη. Στην εξωτερική πλευρά, επάνω από τη θύρα, εντοιχίζονται πλάκες όπου παριστάνεται ανάγλυφος ο φτερωτός λέοντας του Αγίου Μάρκου, η μορφή του Παντοκράτορα με την επιγραφή ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ, τη μόνη γραμμένη στα ελληνικά σε ολόκληρη την οχύρωση, και το στέμμα του δόγη της Βενετίας Πιέτρο Λορεντάνο (1567-1570). Εσωτερικά, προς την πλευρά της πόλης, η πύλη αποκτά μνημειακή πρόσοψη, από τα χέρια του περίφημου αρχιτέκτονα Μικέλε Σανμικέλι, με δύο ανοίγματα, αψιδωτά, πλάτους 3 μέτρων. Επάνω από τη θύρα εντοιχίζονται, αντίστοιχα, δύο ανάγλυφες πλάκες με τον φτερωτό λέοντα και τον Παντοκράτορα, που περιβάλλεται από την επιγραφή ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ, γραμμένη όμως εδώ στα λατινικά: OMNIPOTENS. Στα νεότερα χρόνια η Πύλη του Παντοκράτορα αποκαλείται και «Χανιώπορτα», αφού συνδέει την πόλη με τη δυτική Κρήτη και τα Χανιά. «Χανιώπορτα» ονομάζεται επίσης το ρήγμα στο τείχος, που δημιουργείται στις αρχές του 20ού αιώνα, δίπλα στη βενετσιάνικη πύλη, και γεφυρώνεται στη συνέχεια με ένα τοξωτό άνοιγμα. Όπως και οι υπόλοιπες ενετικές πύλες, έτσι και η Πύλη του Παντοκράτορα αξιοποιείται σήμερα ως χώρος εκθέσεων και εκδηλώσεων. Στο μέλλον, θα διαμορφωθεί κατάλληλα για να φιλοξενήσει το Μουσείο της πόλης του Ηρακλείου.