Πύλη Μακάσι: η «πύλη της μνήμης»

Ένας από τους δύο πιο ισχυρούς προμαχώνες της πόλης είναι ο Μαρτινέγκο, που «βαφτίζεται» έτσι προς τιμήν του Γκαμπριέλε Ταντίνι ντι Μαρτινέγκο (1480-1544), του διακεκριμένου Βενετού στρατιωτικού μηχανικού, αλλά και επιτυχημένου αξιωματικού, ο οποίος αναλαμβάνει το 1519 τη γενική εποπτεία των οχυρωματικών έργων της Κρήτης. Η στρατιωτική πύλη που οδηγεί στη νοτιοανατολική «χαμηλή πλατεία» του Προμαχώνα Μαρτινέγκο, κι από εκεί στην τάφρο, είναι γνωστή ως Πύλη Μαρτινένγκο ή Στοά Μακάσι - από την τουρκική λέξη που σημαίνει «κλειδούχος». Αν και η Πύλη Μαρτινένγκο είναι στρατιωτική, προς την πλευρά της πόλης διαθέτει πρόσοψη μνημειακή, φτιαγμένη με φροντίδα ξεχωριστή, σαν να επρόκειτο για κύρια - αστική πύλη. Η πρόσοψή αυτή δεν υπάρχει πια, το ίδιο και η «πηγάιδα», το μεγάλο πηγάδι που βρισκόταν κοντά της, που άρδευε τα περιβόλια και ύδρευε την περιοχή κι αποτυπώνεται σε χάρτες ενετικούς από το 1573 ήδη. Στα νεότερα χρόνια, η Στοά Μακάσι συνδέεται με μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της τοπικής και της παγκόσμιας ιστορίας. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εδώ κρατούνται οι αιχμάλωτοι, προτού μεταφερθούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Λόγω του παρελθόντος αυτού, η στοά έχει μετατραπεί σε χώρο μνήμης για την πόλη και την ιστορία της: στο πρώτο τμήμα της, από την πλευρά της πόλης, αναθηματικές στήλες αναγράφουν τα ονόματα των αιχμαλώτων, ενώ το δεύτερο τμήμα της, αυτό που καταλήγει στην ανατολική «χαμηλή πλατεία» του Προμαχώνα Μαρτινέγκο, θα φιλοξενήσει σύντομα έκθεση αφιερωμένη στην Εθνική Αντίσταση.