Πύλη Αγίου Γεωργίου: η πύλη με τα τρία ονόματα

Δημιουργός της Πύλης του Αγίου Γεωργίου είναι ο Τζούλιο Σαβορνιάνο, ο ιδιοφυής στρατιωτικός μηχανικός και αρχιτέκτονας που έχει αναλάβει τον νέο περίβολο του Χάνδακα. Η πύλη, εντυπωσιακή, κατασκευάζεται στο βόρειο πλευρό (fianco) του Προμαχώνα Βιττούρι, το διάστημα 1562-1566, όπως μαρτυρά η χρονολογία 1565 που υπήρχε χαραγμένη στις δύο όψεις της. Η είσοδος, προς την πλευρά της πόλης, διαμορφώνεται με ιδιαίτερη επιμέλεια, με κίονες αρχαιότροπους, ιωνικούς, δεξιά και αριστερά από το άνοιγμα. Επάνω από τη θύρα, ανάμεσα σε δύο πλάκες με τον λέοντα της Βενετίας, εντοιχίζεται μία ανάγλυφη μαρμάρινη στρογγυλή πλάκα με την εικόνα του Αγίου Γεωργίου, αφού η πύλη είναι αφιερωμένη στον στρατιωτικό άγιο. Η Πύλη του Αγίου Γεωργίου, η τρίτη και τελευταία που κατασκευάζεται στην ανατολική πλευρά του φρουρίου, ανήκει στην κατηγορία αυτών που ονομάζονται αστικές. Από εδώ διακινείται ο πληθυσμός από και προς τα ανατολικά προάστεια και την ύπαιθρο. Από εδώ γίνεται επίσης ο ανεφοδιασμός με αγροτικά προϊόντα, τρόφιμα και γενικά ό,τι δεν φτάνει διά θαλάσσης στον Χάνδακα. Στο πέρασμα του χρόνου, πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις θα είδε η Πύλη του Αγίου Γεωργίου, με μία όμως συνδέεται ιδιαίτερα. Από το άνοιγμά της επιχειρούν την έξοδό τους, τον Ιούνιο του 1669, Γάλλοι σύμμαχοι των πολιορκημένων Βενετών, υπό τον δούκα Μποφώρ, με τραγικά γι’ αυτούς αποτελέσματα. Συνδέεται όμως και με την κοινωνική ιστορία του τόπου, όπως φανερώνουν τα άλλα δύο ονόματά της. Αποκαλείται Πύλη του Μαρουλά και Πύλη του Λαζαρέτο, γιατί εξυπηρετεί το ομώνυμο προάστειο και το Λοιμοκαθαρτήριο όπου περιθάλπτονται οι λεπροί. Στην πύλη συγκεντρώνονται, για να ζητιανέψουν από τους διαβάτες, οι άτυχοι ασθενείς. Εξίσου άτυχη θα σταθεί, στο μέλλον, η επιβλητική αναγεννησιακή πρόσοψη της Πύλης του Αγίου Γεωργίου. Κατεδαφίζεται το 1917 για να περάσει η σημερινή λεωφόρος Δημοκρατίας. Από την όλη κατασκευή σώζεται μόνο μέρος της θολοσκέπαστης στοάς, και η τοξωτή εξωτερική θύρα, προς την πλευρά της αλλοτινής τάφρου. Το πλάι της, εξωτερικά, κοσμεί η κρήνη Χανιαλή, η οποία χρονολογείται στο 1709 και προέρχεται από κονάκι του τουρκοκρατούμενου Ηρακλείου.